Chương 7. Tuyết tan trong tịnh độ

Chương 7. Tuyết tan trong tịnh độ

Price:

Read more

Osho - Thiền: Con đường nghịch lý (Tập 3)
Chương 7. Tuyết tan trong tịnh độ


Bassui(32) viết bức thư sau đây cho một trong những đệ tử của ngài sắp viên tịch. "Chân tâm của con không hề được sinh, nên không bao giờ diệt. Nó không phải là một hiện thực dù bị hủy hoại. Nó không hẳn là hư không, như một khoảng trống. Nó không sắc, không tướng. Nó không thọ hay cam khổ."
Ta biết rằng con đang bị bệnh nặng. Như một thiền sinh giỏi, con hãy quán chiếu đến chứng bệnh đó. Con có thể không hiểu ai đang đau khổ mà tự hỏi mình: Cái gì là chân tâm? Chỉ quán tưởng đến điều này. Con chẳng cần gì khác. Chẳng ham muốn điều chi. Phút cuối của con xem như vô hạn chỉ giống như mảnh tuyết tan trong tịnh độ."
Tử thần không phải là kẻ thù. Chúng ta xem tử thần như vậy bởi chúng ta dính mắc quá nhiều vào sự sống. Sự sợ hãi cái chết phát sanh từ sự bám víu. Bởi sự bám víu này, chúng ta không thể biết sinh là gì, và tử là gì. Người không đủ khả năng biết nhận biết sự chết sẽ không thể kinh nghiệm được sự chết, bởi cuối cùng, chúng là hai cành cây cùng một gốc cây. Nếu bạn sợ chết, căn bản bạn sẽ như vậy, bởi sinh tức là tử. Qua sự sống, bạn sẽ tiến dần đến sự chết. Bạn muốn trì trệ trong bại liệt, cho nên bạn đã không như một dòng chảy, cho nên sự chết không xảy ra. Bạn muốn được mắc cứng ở một góc nào đó trên lộ trình, để bạn không bao giờ có thể đến được đại dương và tan biến trong đại dương.
Người sợ chết quá bám víu vào sự sống, nhưng trớ trêu là thậm chí họ bám víu sự sống, họ không đủ khả năng nhận thức sự sống là như thế nào. Họ bám víu sự sống vốn là chướng ngại để tri kiến sự sống. Họ không thể hiểu thế nào là sinh thế nào là tử, và vẫn mãi chìm đắm trong sai lầm sâu thẳm, trong vô minh vô cùng cực. Đây là một trong những nền tảng nhận thức: Tử thần không phải là kẻ thù và không thể là kẻ thù. Thực tế, kẻ thù không có. Vạn vật chỉ là một. Tất cả đều cùng một khối thân thiện. Tất cả là bạn. Bạn thuộc về vạn vật cũng như vạn vật thuộc về bạn. Nơi đây, bạn không là người xa lạ. Vạn vật sinh ra bạn, nuôi dưỡng bạn. Khi bạn quá vãng, bạn đơn thuần trở về nguồn cội để ngơi nghỉ và tái sinh lần nữa. Sự chết là sự nghỉ ngơi, là sự hoạt động. Nếu không có sự nghỉ ngơi này thì sẽ không có sự hoạt động. Sự sống là ban ngày và sự chết là màn đêm. Thiếu màn đêm, ngày không thể tự nó có. Đêm chuẩn bị cho ngày. Đêm giúp bạn hồi sinh, trả lại bạn nguồn năng lượng. Bạn đắm chìm trong giấc ngủ say đến điểm tận cùng và sự chết sẽ hướng dẫn bạn.
Mỗi đêm, bạn chìm đắm trong cái chết... Một cái chết nhỏ bé... do đó, vào mỗi buổi sáng, bạn cảm giác như được hồi sinh. Vô phước là có một số người không thể chết mỗi đêm. Vào ban mai, họ càng mệt mỏi hơn trước lúc họ lên giường. Họ mộng và vẫn bám víu vào cuộc đời qua mọi giấc mơ hoa của họ. Họ không chịu buông tay, không cho phép sự chết sở hữu họ, bồi đắp nhiều thứ cho họ để họ nghỉ ngơi thoải mái và tăng cường thêm năng lượng. Họ là những con người vô phước. Người may mắn là những người có thể ngủ say sưa, một giấc ngủ không mộng mị. Vào mỗi bình minh lên, lần nữa, họ hồi sinh, sẵn sàng đón nhận cuộc đời trong hình tướng của bàn tay, đầy hỷ lạc, đầy sự đáp ứng, sẵn sàng đón nhận những thử thách mà sự sống đề ra.
Sinh là ngày và tử là đêm. Sống là dương và chết là âm. Sinh là nam, và tử là nữ. Sự sống đầy tham vọng, năng nổ... nỗ lực thống trị nhiều thứ. Còn tử là sự nghỉ ngơi từ tất cả mọi sự năng nổ... cuộc hành trình của nội tại. Một người phải tự mình biết cách thoải mái. Thiền nhân gọi điều đó là.."Nơi chốn an toàn." Sự sống là cuộc thám hiểm. Bạn vượt trên chính bạn. Bạn vượt xa hơn và xa hơn.... Bạn càng xa bạn chừng nào, bạn càng đau khổ chừng nấy. Bạn tìm kiếm hạnh phúc, nhưng bạn càng tìm hạnh phúc, bạn càng xa rời nó. Bạn có thể thấy được điều này trong cuộc đời bạn. Vấn đề không phải triết lý mà là sự bầy tỏ sự thật. Mọi người ai cũng muốn tìm kiếm hạnh phúc, nhưng bạn càng tìm kiếm, bạn càng xa nó và bạn càng đau khổ hơn.
Cuộc đời là cuộc hành trình đi tìm hạnh phúc... nhưng nó lại mang đến đau khổ. Có một ngày, bạn không chịu đựng nỗi nữa, bạn đâm ra chán chường. Cuộc phiêu lưu này không còn hấp dẫn. Bạn tự thoải mái, trở về chính bạn. Bạn càng gần gũi với bạn, bạn càng hạnh phúc hơn. Bạn càng quên hạnh phúc, bạn càng hạnh phúc hơn. Ngày bạn không còn tìm hạnh phúc, bạn sẽ hạnh phúc. Sự sống hứa hẹn hạnh phúc, nhưng chỉ là hứa hẹn. Nó không bao giờ thành toàn lời hứa. Tử thần sẽ thành toàn cho bạn. Do đó, xin cho phép tôi lập lại: Tử thần không phải kẻ thù. Sự chết là nhà bạn nơi bạn sẽ trở về sau nhiều cuộc hành trình đầy mệt mỏi, tuyệt vọng và kiệt sức... để tìm nơi nghỉ ngơi, để lấy lại phong độ đã bị mất. Đó là vấn đề thứ nhất.
Vấn đề thứ hai là: Sinh tử không cách nhau như chúng ta hằng tưởng. Bạn cho rằng sự sống bắt đầu từ lúc bạn sinh ra và cái chết kết thúc vào ngày bạn chết. Như vậy, giữa khoảng cách đó là bẩy mươi hay tám mươi năm. Không phải vậy. Sinh tử cùng đồng hành trên toàn bộ cuộc đời bạn. Khoảnh khắc mà bạn bắt đầu có hơi thở là bạn bắt đầu chết rồi. Mỗi giây phút là sinh và tử... hai bánh xe cùng chung một cỗ xe. Chúng là một và đồng thời. Bạn không thể ly cách chúng, và chúng có mặt trong từng khoảnh khắc. Mỗi giây phút trôi qua có một cái gì đó sinh ra trong bạn và có một cái gì đó chết đi trong bạn. Sinh tử chung đôi. Trong bẩy mươi năm cuộc đời, bạn chấm dứt với sự chết và sự sống, mệt mỏi với cuộc chơi, bạn muốn về nhà. Bạn đã vui đùa với lâu đài trên bãi cát. Bạn đã biện luận, tranh giành những tòa lâu đài trên bãi cát: Tòa lâu đài này là của tôi và tòa lâu đài này là của bạn. Quá đủ rồi! Mỗi hoàng hôn buông xuống, khi mặt trời lặn bóng, bạn muốn về nhà. Sau bảy mươi năm cuộc đời, bạn trôi vào dòng yên nghỉ. Sinh tử tiếp nối. Hiểu được nguồn ánh sáng minh triết này sẽ cho bạn sự nhận thức lớn . Bạn không cần sợ hãi. Sự chết không xảy ra trong thời hạn nào đó trong tương lai. Tương lai có quá nhiều vấn đề. Cái chết sẽ xảy ra trong tương lai... Làm sao bạn có thể bảo vệ bạn? Làm sao để xây Vạn Lý Trường Thành đối kháng với nó. Bạn phải chuẩn bị gì để cái chết không xảy ra ? Ít ra, nó cũng trì hoãn lâu hơn một chút, nhưng nó đã xảy ra rồi! Không là vấn đề của tương lai mà đã xảy ra từ lúc bạn có mặt tại đây. Bạn không thể trì hoãn nó. Bạn không thể làm gì được! Không có cách nào khác. Đây là tiến trình vô hạn của sự sống... Sự chết là một phần của tiến trình vô hạn của sự sống. Thí dụ, nó đến thật là nổi bật và trần trụi khi bạn giao tình. Tình yêu cho bạn cảm giác sống, nhưng bạn đã nội quán chưa? Sau mỗi lần giao tình bạn càng tuyệt vọng hơn. Thoải mái, vắng lặng nhưng sự tuyệt vọng vẫn còn. Trên đỉnh cao tình yêu, bạn cũng trên đỉnh cao sự sống. Bỗng nhiên, bạn rơi vào cõi chết. Mỗi hành động của bạn là một cõi lạc thú, cho bạn một thoáng ngắm nhìn vào vực thẳm của cõi chết . Thung lũng tử thần rất rõ rệt khi nguồn sống đang trên đỉnh cao lạc thú.
Qua kinh nghiệm này, có hai loại giáo pháp phát xuất: Một là đối kháng dục, và một là đối kháng tử thần. Tôn giáo đối kháng dục xác định vực thẳm này. Họ bảo, "Hãy xem kìa, không có gì để thành tựu, chỉ có sự tuyệt vọng. Tất cả đều là ảo ảnh. Lạc thú chỉ là ảo ảnh thoáng qua trong khoảnh khắc, và chỉ toàn đầy thất vọng. Lần nữa, bạn lại sấp mặt trên đất, một thứ ảo tưởng bạn sáng tạo, và đó chính là thực tại." Sau mỗi cuộc tình, họ lại muốn tịnh thân, làm sao để buông bỏ toàn bộ bánh xe đau khổ này, và làm sao để vượt thoát vòng quay khắc nghiệt đó. Ý tưởng tịnh thân và Brahmacharya bắt nguồn ở phần hai. Nó ở đó! Người đối kháng dục chỉ thấy có điều đó. Người đối kháng không nhận thấy điều đó. Người đối kháng tử thần chỉ thấy có lạc thú. Họ không ngắm nhìn vực thẳm. Khi có lạc thú, họ nhắm mắt và đi vào giấc ngủ. Họ không nghĩ đến vực thẳm. Vực thẳm tuy có đó, nhưng họ chọn chỉ có lạc thú. Có một kết quả tất yếu về nó. Nếu bạn chỉ thấy có lạc thú, bạn sẽ rất sợ hãi cái chết, bởi bạn không kinh nghiệm nó. Như vậy, sự chết vĩnh viễn không được khả tri. Chỉ khi nào bạn kề cận cửa tử, bạn trực diện nó. Lúc đó, nó quá mới mẻ, quá sức chịu đựng và quá xa lạ. Kinh nghiệm đó sẽ làm bạn choáng váng. Người đối kháng tử thần chỉ thấy đỉnh cao lạc thú của sự sống, lạc thú của tình dục. Họ tìm đủ cách trốn chạy vực thẳm này. Cuối cùng, có một ngày, vực thẳm mở rộng, họ sẽ vô cùng sợ hãi. Do đó, tại phương Tây, khi dục được tự do hơn và mọi người không còn đối kháng tình dục nữa thì họ đối kháng tử thần. Họ vật lộn với cái chết. Tử thần cần nên tiêu diệt.
Ở Đông phương thì người ta chống đối tình dục. Họ chỉ nhìn thấy vực thẳm. Họ không nhìn lên cảnh giới Vô thượng. Họ cho rằng cảnh giới Vô thượng là ảo tưởng. Bởi họ chỉ thấy có vực thẳm, họ thiên về cái chết nhiều hơn. Họ sẵn sàng chết. Thực tế, họ chờ chết, hy vọng chết, khao khát được chết, và mộng được chết. Tại Đông phương, ý tưởng lớn nhất là làm cách nào có thể chết một cách trọn vẹn để bạn sẽ không còn tái sinh nữa. Đó là sự chết tối hậu. Ở Phương Tây, ý tưởng của họ là làm cách nào tạo ra môi trường nơi bạn không thực sự chết. Bạn tiếp tục sống vĩnh viễn. Cả hai thái độ đều không đối xứng. Cả hai thái độ đều tạo ra sự mất quân bình trong bạn, và sự mất quân bình đó là nỗi đau khổ của con người. Con người thật sự, con người toàn thiện sẽ đối diện với tất cả. Ông sẽ không lựa chọn. Họ sẽ không nói, " Tôi chỉ thấy thung lũng và tôi sẽ quên cảnh giới Vô thượng." Họ sẽ nhìn chúng đúng như thực tướng của chúng. Họ không chọn lựa. Không chọn lựa tức là Thiền. Trở nên vô chọn lựa tức là Thiền. Nhận thức chân tánh của mọi sự vật trọn vẹn-tốt và xấu, Thiên đường và địa ngục, sinh và tử, ngày và đêm, hạ và đông... nhận thức chúng theo đúng thực tướng của chúng. Thiền không phải hay là triết lý. Nó không cho bạn sự lựa chọn bởi nó bảo, "Nếu ngươi lựa chọn, lúc nào ngươi cũng sẽ lo sợ về cái mà ngươi đã không chọn lựa nó."
Hãy ý thức nó: Nếu bạn chọn một điều gì, lúc nào bạn cũng bị vướng mắc với điều bạn không chọn, bởi sự không chọn lựa này là sự chối bỏ. Cái không được chọn bị đè nén. Cái không được chọn lựa mong muốn trả thù. Cái không chọn sẽ sẵn sàng... rồi có một ngày, trong khoảnh khắc yếu đuối nào đó, nó sẽ nổ tung trong sự báo thù. Cho nên, người chống dục luôn sợ sự báo thù của tình dục... Nó có thể nổ tung bất cứ lúc nào. Còn người sợ hãi cái chết, chống đối cái chết, tự nhiên họ cũng rung sợ vì cái chết đang dần đến. Họ biết, có sự hiểu biết ngấm ngầm. Dù bạn có thấy hay không, vẫn không có gì khác biệt. Không thấy nó không làm nó biến mất. Nó có mặt ở đó. Bạn biết, và nó đang dần đến trong mỗi giây phút.
Người chống dục sẽ sợ bản năng dục phát nổ bất kỳ giây phút nào trong tâm thức của họ. Người chống sự chết sẽ sợ hãi sự chết đang đến dần trong một ngày nào đó, chiếm hữu họ, và huỷ diệt họ. Cả hai loại người này luôn hướng tâm họ về sự sợ hãi, luôn trong trạng thái vật lộn và xung đột. Họ không thể có được tâm thái tịnh tĩnh, và quân bình. Hài hòa cho đến khi bạn không còn sự chọn lựa, khi bạn nhận thấy sự thật theo thực tướng của chúng. Sự sống không phải hay là một vấn đề. Không có gì để chọn lựa. Nó hợp nhất. Bằng sự lựa chọn của bạn, không có gì thay đổi. Qua sự lựa chọ, chỉ có bạn lạc loài trong vô minh. Những gì bạn chọn lựa chỉ là phần thể, và những gì bạn không chọn lựa cũng thuộc một phần thực tại. Phần không được lựa chọn sẽ luẩn quẩn bên bạn, chờ đợi chấp nhận. Nó không thể biến mất. Không có cách nào để biến mất. Nếu bạn yêu sự sống quá độ, bạn sẽ không thấy sự thật của cái chết... Sự chết sẽ quẩn quanh như chiếc bóng.
Thiền dạy: Hãy nhận thức cả hai... chúng đồng một thể. Hãy ngắm nhìn chúng là đồng một thể, không chọn lựa, không phê phán, bạn chuyển hoá cả hai. Nhận thức chúng đồng một thể, bạn không còn bị đồng hóa với sinh và tử. Bạn không còn đồng hóa, bạn tự do và được khai phóng. Sự đồng hóa chính là sự bị giam cầm. Hãy hiểu nó thật trọn vẹn, bởi đây là nguyên nhân đày ải chúng ta trong đau khổ và nô lệ. Đồng hóa... từ ngữ này vô cùng trọng đại, có nghĩa rằng bạn đồng hóa với phần thể, trở thành một phần sự sống. Phần thể đó bạn suy nghĩ như nó là toàn bộ vạn vật. Đây là cái nhìn sai lầm đối với phần thể. Phần thể chỉ là phần thể, không phải cái toàn bộ. Khi bạn tư duy phần thể như toàn thể, tính không công bằng phát sanh. Khi bạn xác nhận phần thể là toàn thể, bạn mù lòa với toàn thể và sẽ bị xung đột với thực tại.
Bạn không thể chiến thắng thực tại, nên nhớ điều đó. Bạn không thể nào chiến thắng thực tại. Không thể nào. Nó không thể xảy ra. Bạn có thể chiến thắng với thực tại, nhưng không bao giờ đối kháng được thực tại. Thực tại là sự chiến thắng. Vì lý do đó tại sao tất cả những bậc minh sư lớn nhấn mạnh sự tuân phục. Quy phục có nghĩa là hiện diện với thực tại. Như vậy, sự chiến thắng sẽ chắc chắn vì thực tại tức là sự chiến thắng. Thực tại luôn chiến thắng. Nếu bạn trường tồn với nó, bạn sẽ là người chiến thắng. Nếu bạn chống đối nó, bạn sẽ là kẻ chiến bại. Chúng ta là những kẻ chiến bại vì lúc nào chúng ta cũng tranh đấu. Chúng ta chọn phần thể và gọi đó là Toàn thể. Chúng ta lấy sự sống ra khỏi phạm vi căn bản của nó... sự chết và chúng ta bảo, "Đây là tôi. Tôi là sự sống." Bạn gặp rắc rối. Bạn bị nhốt trong chiếc lồng của sự đồng hóa. Làm cách nào bạn chế ngự được sự chết? Nó hiện hữu, xảy ra trong mọi khoảnh khắc, và sẽ xảy ra bất chợt trong ngày nào đó.
Bạn đồng hóa với thân. "Tôi là thân." Có rắc rối rồi. Bạn đồng hóa với tâm. "Tôi là tâm." Lại thêm rắc rối. Đồng hóa tức là đi vào rắc rối. Đồng hóa tức là sản phẩm vô minh. Khi đồng hóa xả ly, khi bạn không còn đồng hóa với bất kỳ điều gì nữa, bạn đơn thuần là chứng nhân... không cho rằng, "Đây là tôi." Không có sự xác định đó, vậy bạn là ai?
Không có sự "Đó là tôi." Bạn đơn thuần là chứng nhân. Bạn thấy sự sống trôi qua. Bạn thấy sự chết khi nó tìm đến. Bạn thấy dục phát khởi. Bạn thấy tuyệt vọng, đau khổ, thành công lẫn thất bại. Bạn tiếp tục là một nhân chứng. Bạn thuần túy là người thấy. Bạn không bám víu vào bất cứ cái gì. Bạn không xác định, "Tôi là điều đó." Thiếu sự xác định này, vậy bạn là ai? Không có sự giam hãm lẫn định nghĩa của chính bạn, không giới hạn chính bạn. Nếu bạn có thể tuôn chảy, chỉ quan sát, đã là một sự khai phóng, một sự giải phóng lớn lao.
Người hoàn toàn tự do khi không còn đồng hóa. Khi còn đồng hóa tức là vẫn bị nhốt trong lồng. Thiền dạy: Đừng đồng hóa với bất cứ điều gì. Tự nhiên, sự hoán chuyển sẽ xảy ra. Bạn thấy khổ đau và bạn vẫn là một quan sát viên. Bạn thấy phiền não trào dâng, nuốt chửng bạn, bao phủ bạn như luồng khói đen, nhưng bạn vẫn là một quan sát viên. Bạn không bảo, "Đây là tôi", hay là "Không phải tôi." Bạn thấy nó, nhưng không phê phán, không nói gì hết, hoàn toàn không phê phán. Bạn đơn thuần nhận thức đây là sự thật, rằng đó là phiền não. Có một ngày, nó sẽ biến mất. Đám mây tụ hội sẽ bắt đầu tan đi, mọi thời sẽ rực sáng và hỷ lạc tràn trề. Bạn không đồng hóa với kể cả mọi hiện tượng đó, chỉ thấy mặt trời rực sáng lại, đám mây tan dần. Bạn không nói, "Đây là tôi." Bạn không bảo, "Không phải tôi." Không phát biểu lời nào về bạn, chỉ đơn thuần quan sát.
Có nhiều lúc cảm thọ đến... đau khổ đến, hạnh phúc đến... Có lúc bạn thành công. Có lúc bạn thất bại. Có lúc bạn tuyệt vọng, và có lúc, bạn khoái cảm. Nội quán mọi hiện tượng Nhị nguyên này.
Từng ngày qua, bạn nhận thức bạn siêu vượt trên tất cả mọi liên kết nhị nguyên này. Có sự liên kết, như sinh và tử. Có những liên kết, như thân và tâm. Và cũng có những liên kết, như Cảnh giới Ta Bà và Niết bàn. Tất cả đều là những đôi kết Nhị nguyên. Khi bạn nhận thức rõ ràng , bạn thấy tất cả đều trong suốt. Bạn không còn lựa chọn. Bạn là một cái gì đã chuyển hoá... một quan sát viên. Người quan sát viên đó chưa bao giờ được sinh và chưa bao giờ chết. Sinh và tử thường đến trong viễn tượng của quan sát viên, nhưng quan sát viên đó bất tử. Nó đã có mặt trước khi bạn sinh ra, và nó sẽ hiện hữu dù bạn đã biến mất. Bạn tìm đến thế giới này hằng muôn triệu lần, có lẽ bạn vẫn như chưa bao giờ đến...và bạn vẫn như không bao giờ đến qua. Thế giới hiển lộ trong bạn phản chiếu như gương, trống rỗng, trong thực tế, xảy ra trong bóng gương. Bạn tư duy có một hiện tượng gì đó đang xảy ra trong gương?
Bạn đứng trước gương và gương phản chiếu mặt bạn.
Bạn có nghĩ rằng có một hiện tượng gì xảy ra trong gương, đẹp hay xấu... không lựa chọn, vô lựa chọn. Bạn cầm đóa hồng tuyệt đẹp, gương phản chiếu. Bạn mang đến cây gai nhọn xấu xí, nó phản chiếu. Bạn mang đến khuôn mặt xinh đẹp, nó phản chiếu. Bạn mang đến khuôn mặt xấu xí, nó vẫn phản chiếu. Nó vô lựa chọn và không nói, "Có người không tốt, tôi không phản chiếu đâu." Hay, "Cái này thật tuyệt đẹp, tôi sẽ bám nó. Làm ơn đừng bỏ đi. Hãy ở lại. Tôi là bạn, và bạn là tôi." Không. Gương chỉ đơn thuần phản chiếu. Tánh chất của gương có ý nghĩa như nội quán. Vì lý do đó, gương vẫn trong suốt với mọi ấn tượngl, liên tục phản chiếu, nhưng không lưu lại ấn tượng nào. Đây là tâm thái tỉnh thức. Thiền là vậy. Hãy quán, hãy cảnh giác, hãy nhận thức, nhưng vô lựa chọn. Đừng vướng mắc vào phần thể. Phần thể không phải cái toàn bộ. Không sớm thì muộn, cái phần thể đó biến mất bởi vì phần thể không thể tồn tại được lâu. Khi nó đi rồi, bạn đau khổ bởi bạn không muốn xa nó. Bạn bám víu nó, bởi bạn đồng hóa với nó, nhưng nó sẽ phải đi, bạn đau khổ, khóc lóc nức nở... nhưng tất cả chỉ là sự sáng tạo của tâm. Nếu bạn hiện diện như chiếc gương thì không có vấn đề. Bất cứ những gì xảy ra, xảy ra, bạn không bị quấy nhiễu hoặc phân tâm.
Đây là cốt lõi tinh yếu nhất của tất cả tôn giáo. Không phải vấn đề thực hành, hay vấn đề học hỏi mọi khái niệm, giáo điều, không phải vấn đề tụng kinh điển, không phải vấn đề trí tuệ! Trí tuệ đã sẵn có cho bạn. Không cần phải tìm đến ai để có được trí tuệ này. Bạn đã sẵn có từ lâu. Từ điểm vô cùng khởi nguyên, nó đã bắt đầu rồi, đã hiện hữu tại đó. Gương có mặt nơi đó, chỉ cần sử dụng nó. Hãy sử dụng nó đôi lần bạn sẽ kinh ngạc. Mọi nhân duyên quấy nhiễu bạn trong quá khứ sẽ không còn quấy nhiễu bạn nữa. Có người sỉ nhục bạn... bạn đơn thuần nội quán, không đồng hóa nó, không bảo, "Ông ta sỉ nhục tôi." Làm cách nào ông ta sỉ nhục bạn? Có lẽ, ông ta sỉ nhục một hình ảnh nào mà ông đã có ấn tượng về bạn, nhưng không phải là bạn. Có lẽ, ông có ý tưởng về bạn, và vì ý tưởng đó mà ông ta sỉ nhục bạn. Làm thế nào ông ta có thể sỉ nhục bạn? Ông ta không thể thấy được bạn. Nếu bạn vẫn luôn cảnh giác và luôn nội quán, bạn sẽ ngạc nhiên... Sự sỉ nhục đến rồi đi, không có điều gì xảy ra qua nội tại của bạn. Không có gì dậy sóng. Sự tự tại sáng rực rỡ. Không có chấn động lực, không có sóng dậy, thậm chí, không có cả những đợt sóng nhỏ nổi lên trong bạn. Bạn sẽ phúc lạc vô cùng trong sự thấu triệt phẩm chất sáng suốt như gương. Bạn sẽ thống nhất. Nếu có người ca ngợi bạn. Hãy thử họ. Hãy nội quán. Đừng cho rằng họ đang ca tụng bạn. Có lẽ, họ đang ca tụng người nào mà họ nghĩ là bạn. Có lẽ, họ ca tụng bạn bởi động cơ nào họ không thể nói ra. Đó không phải vấn đề của bạn. Bạn đơn thuần nhận thức sự thật là, "Người này đang ca tụng tôi", nhưng hãy như chiếc gương trong. Đừng nuốt nó! Đừng bám víu nó. Nếu bạn nuốt nó, bạn sẽ gặp khó khăn. Bản ngã phát sanh... với đồng hóa. Bạn sẽ mong người nào đó ca tụng bạn như người này. Không ai ca tụng bạn như vậy. Bạn sẽ đau khổ và khó chịu. Vào ngày mai, có lẽ, người này sẽ ca tụng bạn lần nữa. Động cơ của ông được thành toàn. Sẽ có một ngày mai, ông suy nghĩ là ông đã sai, hay có một ngày mai ông sẽ trả thù. Lúc nào có người ca tụng bạn, có ngày họ sẽ sỉ nhục bạn... bởi họ phải báo thù. Họ phải xử sự đúng cách, bạn mất quân bình. Không có ai ca tụng bạn, bạn không vui vẻ lắm. Họ cảm giác tổn thương khi họ phải ca tụng bạn. Họ phải chứng tỏ cho bạn biết bạn cao giá hơn họ... Điều đó là sự tổn thương lớn. Có lẽ, họ không biểu lộ bây giờ, nhưng họ sẽ giữ trong lòng sự khó chịu, vết thương này bên trong. Vào ngày, khi có cơ hội, họ sẽ chứng tỏ cho bạn thấy bạn là ai, sẽ cho bạn thấy chổ đứng của bạn. Bạn sẽ rất khổ đau. Người này đã ca tụng bạn quá nhiều, và hiện tại họ làm bạn tổn thương, nhưng họ không phạm sai lầm. Chính bạn! Bạn bám víu ý tưởng họ đặt để trong tâm trí bạn.
Đừng để mình đồng hóa với bất cứ điều gì. Hãy nội quán, giữ phẩm chất trong sáng của chiếc gương trong suốt. Từng ngày qua, bạn tiến dần đến sự giác ngộ. Có một hôm, Thiền sư Lâm Tế giảng về chủ đề "Người chân thật vô danh nghĩa" Đó là ý tôi khi tôi bảo tâm thái đó có phẩm chất trong sáng của gương. "Người chân thật vô danh nghĩa." Trong bạn có một người chân thật không danh nghĩa, không nam không nữ, không tốt không xấu. Không Hồi giáo không Công giáo, vô danh nghĩa... không học thức hay vô học thức, không Đông phương hay Tây phương. Tóm lại, nó không có danh nghĩa. Không thánh không phàm. Không bất kỳ một danh nghĩa nào. Và con người chân thật đó đang nằm ẩn trong bạn. Đây là chủ đề của buổi pháp thoại: Có một tăng sĩ trong sự bối rối, tìm ngài hỏi, "Người không danh nghĩa là gì?" Lâm Tế nắm cổ ông hét lớn, "Nói đi, nói đi!" Vị tăng sĩ này sửng sốt, không thể nói thêm gì được. Thiền sư Lâm Tế thả ông ra kêu lên, "Có giá trị gì với con người thật không danh nghĩa!"
Thiền sư Lâm Tế đang tạo hoàn cảnh. Tu sĩ đó hỏi, "Người thật không danh nghĩa là cái gì?" Lâm Tế nắm cổ ông hét lớn. "Nói đi! Nói đi!" Ngài làm cho ông chấn động. Trong sự chấn động đó, tất cả mọi danh nghĩa đều biến mất. Trong sự chấn động đó, ông không còn là ai nữa, đơn thuần chỉ là người vô danh, một tấm gương. Trong cơn sửng sốt đó, tâm thức chấm dứt quay cuồng. Trong sự chấn động đó, ông chết lặng. Lâm Tế đã tạo ra bối cảnh để ông có thể trực diện chính con người thật vô danh nghĩa của ông, phẩm chất của gương, nhưng người này lỡ mất cơ hội. Ông kiếm cách trả lời, "Thầy của ta đang làm gì vậy? Có phải đây là cách xử sự đúng đắn với người hỏi không?" Nhất định, ông đã suy nghĩ như vậy, và làm lỡ mất cơ hội. Đó là lý do tại sao Lâm Tế đã kêu lên, "Có giá trị gì với con người thật vô danh nghĩa chứ!"
Khi gương của bạn bám víu vào cảnh, bạn vô dụng. Khi gương phủ lên và bị dính mắc vào một cảnh, nó đang tích lũy bụi bậm... Bạn vô dụng. Khi gương không còn ô nhiễm, bạn rất có giá trị... Bạn là thần thánh. Sự khác nhau giữa Đức Phật và bạn chỉ khoảng cách bấy nhiêu thôi: rằng gương của bạn góp nhặt nhiều bụi bậm khi gương của Đức Phật đã hoàn toàn sạch hết bụi bậm. Tư tưởng của bạn không gì ngoài bụi bậm, nhưng đôi lúc, bạm rất xem trọng lớp bụi bậm này, "Đây là những hạt bụi vàng, không phải hạt bụi tầm thường mà là những hạt bụi tinh chất! Tôi giữ nó, không cho phép ai cướp nó từ tôi. Nó thật vô giá." Đó là cách bạn dính mắc với sự sống, cho rằng nó giá trị. Bởi bạn dính mắc quá nhiều, bạn xem tử thần như tử thù, tên cướp. Tử thần đến sẽ cướp đi tất cả vàng bạc, tất cả những kho tàng ngọc ngà châu báu bạn đang có. Nó sẽ lấy đi tất cả bụi bậm từ gương của bạn... và tất cả những gì bạn tư duy là thuộc về cuộc đời bạn. Do đó, bạn sợ hãi. Nếu bạn thấy tử thần là bạn, người bạn thân thiết hơn cả sự sống. Tại sao tôi nói vậy? Tôi nói vậy bởi bạn dính mắc với sự sống, góp nhặt quá nhiều bụi bậm. Tử thần lấy đi tất cả mọi thứ mà bạn bám víu, và bụi bậm của bạn. Nếu bạn thấy được quan điểm này, bạn hết lòng tri ân tử thần. Những gì bạn không thể làm, tử thần sẽ làm cho bạn. Đó là lý do nếu bạn có thể làm được, bạn sẽ không chết, không cần thiết phải chết. Nếu người đó có thể giủ sạch ô nhiễm tâm thức qua thiền, họ sẽ không bao giờ chết.
Tôi không nói thân ông không bị huỷ... Đây là luật tự nhiên, nhưng ông sẽ không đụng độ tử thần. Sự chết xảy ra với bụi bậm góp nhặt trên gương. Gương không chết, bất tử! Nội quán là tiến trình bất tử. Vẫn người du hành rong chơi, chỉ trang phục rách rưới mục nát, phải thay đi. Chỉ có bụi bậm vướng trên thân, phải nên tắm, nhưng nếu bạn cho bụi bậm là bạn, bạn sẽ không tắm. Có loại người không thích tắm... như họ sợ họ đánh mất điều gì quý giá lắm. Có người sợ thiền bởi thiền là sự tắm, gột rữa tất cả mọi vọng tưởng phi lý... tất cả rác rến trong đầu bạn, đau khổ, nặng nề, nhưng bạn luôn dung chứa nó, cho rằng nó vô giá. Tử thần là người bạn tốt, giải phóng bạn, giải phóng bạn tất cả mọi tham sân si bạn tích lũy. Khi sự giải thoát được cho phép và tự nguyện, tử thần thành cơn đại định. Nếu bạn không cho phép nó một cách tự nguyện, tử thần không phải cơn đại định, mà là sự đau đớn. Hãy nhận thức điều này, một sự đau đớn trọn vẹn, hỷ lạc trọn vẹn, tùy theo lý giải của bạn... cách bạn nhìn sự vật, cách bạn thông qua kinh nghiệm, và cách bạn đi sâu trong nó. Nếu bạn là kẻ bám víu, thích sở hữu, sự chết sẽ rất đau khổ, và đau đớn vô cùng. Bạn sẽ khổ đau, không khổ đau bởi sự chế, chỉ khổ đau bởi sự bám víu, bởi lòng chiếm hữu, bởi sự dính mắc vô minh, bởi tham ái, và tất cả mọi tham luyến của bạn.
Nếu bạn không là người bám víu, không có lòng chiếm hữu, không tham ái, không vị kỷ, không năng nổ. Bỗng nhiên, tính chất tử thần chết thay đổi. Nó đến như luồng gió nhẹ của Thượng Đế, thanh tẩy bạn, cho bạn sự nghỉ ngơi cần thiết, cho bạn sự trong sáng, đem bạn về nguồn khởi thủy và từ đó bạn lại tiếp tục du hành. Nếu bạn vào trong nó bằng sự tự nguyện, bạn sẽ tái sinh trong một hình tướng tốt đẹp hơn, bởi bạn đã học hỏi những gì trong hình tướng cũ. Nếu bạn không tự nguyện ra đi, tử thần sẽ ném bạn vào lò lửa, hỏa thiêu bạn, bạn sẽ tái sinh qua hình tướng củ bởi bạn vẫn chưa học được gì hết.
Một học trò nếu chưa học được bài học của anh, phải cần gởi trả lại lớp học nhiều lần đến khi anh hiểu được bài học này. Đức Phật là một nhân vật đã học hết những gì có thể học qua hình tướng. Ngài đã từng là tảng đá, và đã học được hình tướng này. Ngài đã từng là cội cây, và ngài đã học nó. Ngài đã là một con cọp và ngài đã học hiện tượng này. Ngài đã là nam hay là nữ, ngài cũng đã học hỏi sự kiện này. Ngài đã là một vị thần và ngài cũng đã học là một vị thần... và ngài tiếp tục học hỏi... cho đến khi ngài thành tựu học hỏi hết mọi hình tướng. Ngài đã thấu suốt mọi hình tướng... quán tưởng, cảnh giác vô chọn lựa, vẫn là gương trong suốt, không ô nhiễm... đã vượt qua tất cả mọi hình tướng, đã đến điểm mà sự học không còn cần thiết. Ngài đã học hết những bài học của ngài. Ngài đã tan biến. Tử thần là Niết bàn. Ngài trải rộng trên tất cả sự sống, thành hương thơm, ngộ nhập vào mọi tướng vạn vật. Hình tướng hạ sanh không cần thiết nữa. Ngài đã học tất cả những gì cần phải học trong mọi hình tướng nhỏ bé nhoi. Ngài đã trưởng thành, không còn cần thiết trở lại trường học, đã trở thành phần thể của vạn vật, trãi rộng trên vạn hữu. Ngài là bản nhạc, trái tim của vạn vật, hỷ lạc và bình an. Ngài không còn trở lại, đã vượt trên điểm mà ngài cần trở lại.
Đây là sự học tối hậu, nhưng con người phải vượt qua tất cả hình tướng. Tử thần cho nhiều bài học lớn lao hơn cả sự sống. Sự chết mang đến khả năng tối thắng nhất để hiểu, bởi sự sống trãi rộng trên cùng khắp chiều hướng. Sự chết đến trong giây phút vô cùng ngắn ngủi. Trong khoảnh khắc đó nó sẽ chấn động bạn. Nếu bạn không cảnh giác, bạn sẽ lỡ mất giây phút đó, giây phút rất mỏng manh. Nếu bạn cảnh giác, chính khoảnh khắc đó sẽ là cánh cửa bước vào cõi thiêng liêng. Khi bạn không vướng mắc với tử thần, khi bạn không còn sợ sự chết, cái chết trở thành cuộc cờ, một cuộc chơi. Hãy lắng nghe giai thoại tuyệt diệu này...
Gần như bị mù lòa ở cái tuổi chín mươi sáu, và không còn có thể dạy dỗ hoặc làm việc ở thiền viện nữa, Thiền sư Yamamoto(33) quyết định đã đến lúc ngài cần phải vãng sinh, vì vậy ngài không ăn uống gì nữa. Khi các tăng sĩ hỏi ngài tại sao ngài lại từ chối không ăn uống nữa, ngài trả lời ngài đã sống vượt qua sự hữu dụng và chỉ là một gánh nặng của mọi người. Bấy giờ, ngài đã chín mươi sáu tuổi, vì vậy ngài đã tuyệt thực. Sự chết là nghỉ ngơi. Đã đến giờ ngài phải cần nghỉ ngơi. Ngài bắt đầu chuẩn bị nghỉ ngơi. Trí huệ này cần có. Các đệ tử bảo ngài, "Nếu sư phụ chết bây giờ...." Lúc đó là vào tháng Giêng và rất là lanh lẽo... "Khi thời tiết giá lạnh, mọi người sẽ không thoải mái với tang lễ của thầy. Ngài sẽ còn làm cho mọi người phiền não thêm, các con xin thầy hãy ăn."
Họ là những người vĩ đại. Lý do của họ... "Khi thời tiết giá lạnh, mọi người sẽ không thoải mái với tang lễ của thầy. Thầy sẽ còn làm cho mọi người phiền não thêm, các con xin thầy hãy ăn." Chuyện này chỉ xảy ra tại thiền viện với thiền sư và các thiền sinh thôi. Không ai sợ chết. Tử thần đến cũng không sao. Thiền sư sẵn sàng chết, nhưng vẫn quan tâm đến thiền sinh. Những đệ tử này đã gần đại ngộ. Họ bảo, "Hãy xả sự vô lý của thầy! Bây giờ không phải thời gian thích hợp. Tại sao thầy lại muốn gây phiền não cho chúng con? Chín mươi sáu tuổi... rồi, và sẽ gây thêm nhiều phiền não cho chúng con nếu ngài chọn tháng Giêng để tịch diệt. Chúng con xin thày hãy ăn đi." Lão sư này cười lớn. Ngài bắt đầu ăn uống trở lại, nhưng khi trời nắng ấm trở lại, ngài không ăn uống nữa, và sau đó không lâu, ngài tịch diệt.
Sự chết cũng là một cuộc chơi, một cái gì có thể đùa giỡn. Vì vậy, bạn không sợ hãi. Không có gì phải sợ hãi. Thậm chí, bạn cũng không nên nghiêm trọng. Hãy để ý sự thiếu nghiêm trọng trong toàn bộ hiện tượng. Bạn có thể tưởng tượng câu chuyện như vậy xảy ra tại Tây phương không? Không thể nào! Chỉ xảy ra tại Đông phương nơi mọi người chấp nhận sinh tử cả hai, như chính thực tướng của chúng. Chuyện này xảy ra khi bạn biết sẽ có người sắp qua đời. Vì lý do đó, họ đùa giỡn với lão sư, và lão sư đã cười lớn. Ngài không khó chịu. Hãy tư duy như những môn đệ đã bảo thầy, "Hãy xả ly sự vô lý của thầy! Bây giờ không thuận tiện. Tại sao thầy lại muốn gây phiền não cho chúng con? Vâng, ngài thật là phiền não lắm... chín mươi sáu tuổi... rồi, và sẽ rất phiền não nếu ngài chọn tháng Giêng để tịch diệt. Chúng con xin thày hãy nên ăn."Chỉ nhận thức khái niệm và sự khôi hài của họ... như sinh tử không là gì ngoài những trò cười, như vị thiền sư già nua này đang đóng một vỡ kịch, như hiện tượng đó không là sự thật. Chuyện là vậy. Vị thiền sư này đang đóng kịch, "Chúng con xin ngài làm ơn đừng đùa chơi như vậy trong lúc này. Thầy có thể đùa khi trời bắt đầu ấm áp hơn." Vị thiền sư già đã cười, không một chút khó chịu. Nhất định, ngài rất thưởng thức hiện tượng này, một biểu thị lớn lao của đệ tử. Thậm chí, họ cũng xem tử thần khôi hài. Khi bạn đùa giỡn với tử thần, bạn là người có trí tuệ. Mỗi ngày qua, bạn sẽ là con người chân thật vô danh nghĩa. Khi bạn đón nhận tử thần trong sự khôi hài, bạn đã siêu vượt trên nó, và siêu vượt trên sinh tử tức là ngộ nhập với thực tại.
Một giai thoại nữa...
Khi Động Sơn (34) sắp chết, một tăng sĩ bảo ngài, "Bạch thầy, bốn nguyên tố của ngài không còn thích hợp nữa, nhưng có người nào chưa bệnh hay không?" "Dĩ nhiên là có." Động Sơn đáp. Ngài bệnh rất nặng. Toàn thân đang bị hủy dần. Bốn nguyên tố trong thân không hợp nhất nữa, như có cuộc nhiễu loạn bên trong. Mỗi nguyên tố đều muốn tách rời ra. Động Sơn đã quá già nua và sắp chết, các đệ tử lại hỏi, "Bạch thầy, bốn nguyên tố không còn hài hòa nữa, nhưng có người nào chưa bệnh không?" Động Sơn đáp, "Nơi đó kìa." Vị tăng sĩ hỏi, "Người đó có thấy thầy không?" Tozan đáp, "Giác của ta thấy họ." Tăng sĩ lại hỏi, "Còn lúc thầy không thấy ông ta thì sao?" "Trong giây phút đó, ta không thấy bệnh tật nữa", Động Sơn đáp.
Trong bạn có hai cảnh: Cảnh của sinh tử, và cảnh chuyển hoá. Thân có thể bệnh nặng, và bạn vẫn không bị chứng bệnh nào hết, nếu bạn không đồng hóa với bệnh. Nếu bạn không tư duy, "Tôi đang bệnh." Đây là sự thôi miên, phải nên được học qua nhiều cánh cửa khác nhau. Khi bạn đói, bạn nói gì? Bạn bảo, "Tôi đói." Bạn không đói... thân đói mà thôi. Hệ thống hữu cơ bị đói. Bạn chỉ là chứng nhân, đang thấy thân đói. Khi bạn ăn, bạn hài lòng, bạn nói, "Tôi đã hài lòng, hoàn toàn thoả mãn." Bạn không thoả mãn, bởi bạn không đói trước đó! Trước đó, bạn thấy cơn đói qua thân, bây giờ bạn cảm nhận sự thoả mãn trong thân... nhưng bạn chỉ là chứng nhân. Trước nhất, gương của bạn phản chiếu con người đói đối diện với bạn, và bây giờ gương phản chiếu người đã thoả mãn cơn đói đang đối diện bạn... nhưng gương khôn bị đói, và cũng không thoả mãn.
Có ngày bạn khoẻ, có ngày bạn bệnh... gương phản ảnh tất cả! Có ngày bạn trẻ trung và có ngày bạn già nua. Có ngày bạn được yêu thương, và có ngày bạn bị chán ghét. Có ngày bạn đầy ân huệ và có ngày bạn bị phê phán, gương vẫn luôn phản chiếu. Gương phản chiếu bất cứ vật gì soi trong nó, nhưng mỗi lần như vậy, bạn lại đồng hóa. Hãy chấm dứt sự đồng hóa bạn với sự vật nào đang đối diện với bạn, bỗng nhiên bạn sẽ nhận thức bạn chưa bao giờ bị bệnh, chưa bao giờ bị đói, chưa bao giờ được sinh ra và chưa bao giờ chết. Bạn là nguồn khởi thủy của cõi vĩnh hằng. Bạn bất tử.
Bây giờ là giai thoại này...
Bassui viết bức thư sau đây cho một trong những đệ tử của ngài sắp viên tịch...
Thông thường khi bạn viết cho ai sắp qua đời , bạn viết lời an ủi... Bạn nghĩ là người này cần an ủi. Mọi lời an ủi của bạn đều giả tạo. Tất cả những lời an ủi của bạn đều giả dối, nhưng khi thiền sư viết thư người sắp qua đời, và người đó từng là đệ tử của ngài, ngài phát biểu sự thật, bởi có lẽ không còn thời gian nữa. Ít nhất, hãy cho ông biết sự thật trước khi ông từ giả thế giới này. Hãy cho ông cảnh giác sự thật chân chánh là gì. Không cần an ủi, bởi những lời an ủi không giúp được gì cho ông. Lời an ủi là bài ca ru trẻ, rất hay, cho người sắp chết cảm giác thoải mái, như thuốc an thần, nhưng không chuyển hoá bạn mà chỉ ru ngủ bạn, chỉ làm bạn thêm tối tăm, làm bạn ngớ ngẩn, và thực tại vẫn là thực tại. Lời an ủi của bạn không thay đổi được mọi hiện tượng trùng trùng duyên khởi, không thể thay đổi được gì. Mọi lời an ủi là đồi chơi của trẻ con.
Thiền sư Bassui viết thư cho một trong những đệ tử của ngài sắp qua đời. Đây là thời khắc rất quan trọng. Sự chết là giây phút lớn. Khả năng của nó phải được sử dụng triệt để. Sự chết là một cơ hội lớn, một cơ hội sáng tạo, mà thiền nhân có thể chứng ngộ qua nó. Nếu bạn lỡ cơ hội với sự sống, điều đó thì không sao, nhưng đừng đánh mất cơ hội với cái chết. Hãy dùng cánh cửa này trực diện sự vô thượng. Vị thiền sư viết...
Chân tâm của con không hề được sinh, nên nó không bao giờ diệt.
Chân tâm của bạn... Cái tôi gọi phẩm tánh trong suốt của gương, đó là Chân tâm tối thượng... Tại sao chúng ta gọi nó là nền tảng chân tâm? Bởi nó bất biến. Hãy nội quán. Khi bạn ấu thơ, giây phút đầu bạn mở mắt, bạn vô tư tưởng, nhưng phẩm tánh của gương đã có. Nó không được tặng cho bạn bởi bất cứ ai. Bạn mang nó vào đời với bạn. Thậm chí, khoảnh khắc bạn mở mắt, nó đã sẵn có rồi. Đây là thực chất và là chân tánh của bạn. Một hài nhi mở to đôi mắt của nó, không có khả năng nhận thức cây cối là gì, không đủ khả năng biết mầu xanh, nhưng biết thể tính mầu xanh, không đủ khả năng để dán nhãn hiệu lên cây cối là mầu xanh, và không đủ khả năng nói là, "Đây là cây cối, và chúng là Ashokas, là cây thông." Không phải vậy. Mọi hiện tượng sẽ được phản chiếu chính xác như thực tướng của chúng. Sẽ vô nhân. Viễn tượng của họ trong suốt, không ô nhiễm. Vì vậy, trẻ thơ thường thích thú đến cả những việc nhỏ nhặt nhất... bởi những việc nhỏ nhặt nhất thật giống ảo giác đối với chúng. Trẻ thơ không có chướng ngại. Đôi mắt chúng trong sáng, và gương trong suốt, phản ảnh thực tại như chân tánh của nó. Thể tánh này... phẩm tánh như gương... không dạy bởi bất kỳ ai. không điều kiện hóa bởi xã hội. Ngôn ngữ được dạy dỗ, bạn không mang theo ngôn ngữ với bạn. Nếu bạn sinh ra trong một gia đình người Nhật, bạn học Nhật ngữ. Nếu bạn sinh ra trong một gia đình người Pháp, bạn sẽ học Pháp ngữ. Bất cứ điều gì được dạy, bạn sẽ học, nhưng đứa bé người Pháp và đứa bé người Nhật khi chúng mở mắt ra, đơn thuần là những tấm gương. Gương Nhật không là Nhật và gương Pháp không là Pháp, chỉ đơn thuần là gương. Vâng, người Nhật sẽ trở thành người Nhật, và người Pháp sẽ trở thành người Pháp, và một ngàn lẻ một tri kiến sẽ được góp nhặt... giáo dục, học đường, đại học, tôn giáo, thánh đường, xã hội và tri kiến thế gian được tích lũy. Tất cả kiến thức bạn được dạy không phải cốt yếu. Nó được đem đến từ bên ngoài. Những gì đem đến từ bên ngoài chỉ là vay mượn, không phải chân tánh. Những gì bạn mang đến với bạn, hoàn toàn với bạn. Không ai cho bạn... đó là chân tánh, và là tâm thức của bạn. Để tìm nó trong chính tâm thức là tìm kiếm bản lai diện mục siêu vượt trên sinh tử.
Chân tâm của con không hề được sinh, nên nó không bao giờ diệt.
Chỉ có những gì sinh ra mới bị diệt; những gì bắt đầu tất nhiên sẽ kết thúc. Nếu bạn có một đối cực, đối cực kia sẽ theo sau, nhưng nếu đối cực đầu tiên bị mất đi, thì đối cực kia không còn nữa. Nếu cái trong bạn chưa sinh ra, sắn có trước khi sinh ra, thậm chí, sắn có trước khi chết, vì vậy, nó sẽ có mặt sau khi chết. Phẩm tánh như gương này không liên quan đến bất kỳ ai. Không ai cho bạn. Nó là bạn, bản thể chân tánh của bạn. Đây là con người chân thực không danh nghĩa. Gương sẽ học nhiều điều, sẽ bị điều kiện hóa ở cùng khắp chiều hướng... tất cả những thứ đó không phải chân tâm. Đó là lý do tôi nói nếu bạn là người Ấn, bạn sẽ bị dính mắc ngôn ngữ. Hãy nhớ đến người chân thật không danh nghĩa, và là con người đó! Tôi và bạn không khác nhau bởi phẩm tánh như gương. Đây là một phẩm tánh, là sự bao gồm của mọi tâm thức.
Nó không phải là một hiện thực" Thiền sư bảo. " Dù bị hủy hoại..."
Điều này nên được hiểu. "Nó không phải là một hiện thực dù bị hủy hoại." Nó là chân tánh! Chủ nghĩa hiện thực hiển thị. Tây phương phân ra sự khác nhau giữa hai từ: Thực thể và Vạn hữu. Sự phân biệt này rất quan trọng, sẽ hữu dụng tại đây. Chúng ta bảo cây cối hiện hữu, nhưng chúng ta không thể nói chính xác như vậy đối với Thượng Đế, rằng Thượng Đế hiện hữu. Tại sao? Bởi cây cối có vào một ngày và sẽ biến mất vào ngày khác. Cây cối sinh diệt theo cách khác hơn Thượng Đế, bởi ngài không là một thực thể và, ngài không vô thực thể. Chúng ta có thể nói rằng cây cối có mặt bởi đôi lúc sự sống của nó kết thúc. Cây cối là một thực thể... có thể trở thàn vô thực thể. Thượng Đế không là thực thể. Ngài chính là thực thể, không thể trở thành vô thực thể. Không có cách nào. Thực ra, bảo rằng, "Thượng Đế là..." là một sự lặp lại bởi Thượng Đế với ý chính xác, "Là..." Nói rằng, "Thượng Đế là..." thì không đúng. Cây cối thì không sao, "chiếc ghế là..." thì không sao. "Con người là..." không sao, bởi tất cả đều có thể biến mất trong cái "Không là...", nhưng "Thượng Đế là..." thì không đúng. Thượng Đế có nghĩa là, "Như là..." Cho nên, đây là sự lập lại, "Thượng Đế là..." Có nghĩa là, "Đây là..." hay, "Thượng Đế Thượng Đế." Điều đó vô nghĩa. Đây là một sự lặp lại...
Vị thiền sư bảo đệ tử của ông...
Nó không phải là một hiện thực dù bị hủy hoại.
Ý ngài nó không là một "thực thể", chưa bao giờ sinh ra nên nó không thể ra ngoài nó. Đó là tự tánh của nó. Lúc nào bạn cũng có mặt và bạn sẽ luôn hiện hữu chốn này. Bạn không thể ở một nơi nào khác, hãy nhớ kỹ. Cho nên, đừng sự là bạn phải đến nơi nào đó. Không có con đường nào khác, và không có nơi nào khác để đến, và không có ai đến đó cả! Mọi hiện tượng đơn thuần là... Tất cả đều hiện diện tại đây mãi mãi. Thiện thực này dung chứa toàn bộ cõi vô hạn... toàn bộ quá khứ và toàn bộ tương lai. Toàn bộ sự sống đồng quy trong khoảnh khắc này, bây giờ và tại đây. Trong tiếng hét của loài chim Cukoo là tất cả tiếng hét của loài chim Cukoo...quá khứ và vị lai. Trong sự lắng nghe của bạn là của tất cả chúng sinh, quá khứ vị lai. Trong lời nói của bạn là tất cả lời nói của mọi chúng sinh đang nói... trong quá khứ vị lai. Tất cả là... Không có gì vượt ngoài sự sống. Mọi tướng thay đổi, chắc chắn rồi; trang phục thay đổi, nhất định rồi; danh tự thay đổi, tất nhiên, nhưng nó không phải chân tâm của bạn. Bạn luôn thay đổi nhà ở, thay đổi thân thể này, thay đổi tâm trí này... nhưng sự cốt yếu, phẩm chất của gương, con người chân thật vô danh nghĩa vẫn vậy, không thể thay đổi. Nó không có quá khứ để thay đổi. Nó bất tử.
Nó không hẳn là hư không, một khoảng rống...
Hãy lắng nghe thật kỹ. Vị thiền sư này bảo, "Nhưng đừng hiểu lầm" bởi khi chúng ta bảo nó là con người chân thật vô danh nghĩa, hay khi tôi nói nó là phẩm tánh của gương, có lẽ bạn sẽ tư duy là gương trống rỗng. Gương không trống rỗng, thậm chí, với tư tưởng nó có vẻ trống rỗng. Bạn biết khi không ai đối diện, gương trống rỗng. Vâng, trống rỗng trong hình tướng, trống rỗng với mọi hiện tượng, nhưng chính nó không trống rỗng. Khi không ai đối diện với gương, gương là chân tánh của nó, nhưng không trống rỗng. Trong thực tế, khi người nào đối diện với gương, nó không có phẩm chất của gương bởi sự phản chiếu che lấp sự tròn đầy của nó. Có một cái gì bên ngoài che khuất nó. Khi bóng biến mất thì không còn sự phản chiếu, gương không đơn thuần trống rỗng, không có nghĩa trống rỗng phủ định mà chỉ biểu hiện phẩm tính trong suốt như gương. Nó chỉ là một tấm gương trong, một tấm gương hoàn hảo... không đang là gương, mà là tấm gương hoàn hảo. Hãy ngắm nhìn nó theo hiện tượng khác. Tâm chúng ta vướng mắc quá nhiều vào mọi thứ; Đó là tại sao chúng ta hay nhìn sự vật và quyết định. Với một căn phòng đầy bàn ghế, bạn nói, "Căn phòng đầy bàn ghế." Sau đó, có người dọn hết bàn ghế ra và bạn bảo, "Căn phòng bây giờ trống rỗng." Ý bạn là gì?
Trước tiên, có quá nhiều bàn ghế trong phòng, không gian bị che lấp. Chính nó không thật sự đầy, có cái gì đó bên ngoài phủ lấp nó. Nó thiếu tự do. Bây giờ, bàn ghế được dẹp, bạn bảo căn phòng trống rỗng. Trước đó, bạn bảo nó đầy, bây giờ bạn bảo nó trống rỗng. Cái gì trống rỗng? Trống rỗng bàn ghế, nhưng chúng ta có thể nhìn căn phòng theo cách khác. Căn phòng bây giờ đầy sự trống rỗng, đầy không gian, nó tròn đầy. Vì vậy, vị thiền sư bảo, "Đừng cho rằng ta bảo chân tâm của con chỉ là khoảng không gian trống rỗng. Không phải." Trước đó, nó đầy bàn ghế... vọng tưởng, quá khứ, khát vọng, ký ức, đồng hóa. Ta là thân. Tôi là tâm. Tôi là người Ấn độ, tôi là tín đồ Công giáo... vân vân và vân vân, đầy bàn ghế, rác rến. Có ngày, khi bạn ném hết đống rác rưởi này ra, bạn tỉnh thức không chọn lựa. Bạn tư duy, hay ít nhất bạn sẽ lầm lạc rằng, tất cả bây giờ chỉ là sự trống rỗng. Không có gì hết. Thật ra, lần đầu tiên, tâm tròn đầy sự tự do...và khai hoa. Tâm thức này nở rộ thành đóa hoa sen.
Đây là sự tự do, giải phóng. Giải phóng từ tất cả rác rưởi. Giải phóng từ tất cả ngoại biên...khách đã đi rồi, chủ nhân được tự do. Khi những khách thể có mặt, người chủ không thể tự do. Bạn hiểu hiện tượng đó. Khi khách đến, bạn không thể tự do. Chủ nhân bị giam cầm trong nhà của ông. Ông không thể đi lại tự do như ông thường tự do. Ông phải chăm sóc khách. Lúc họ đang ngủ, ông không thể vặn nhạc, mở ti vi, ra đi ô, lớn hoặc rất lớn được. Bạn không thể vặn nhạc theo ý bạn muốn. Bạn phải giữ con cái bạn yên lặng...khách đang ở đây. Bạn phải điều chỉnh theo ý khách. Khi khách có mặt, chủ nhân rơi vào hàng thứ yếu, và khách là chủ yếu. Đầy dẫy vọng tưởng, tham ái, khách trở nên quan trọng và chủ nhân thuộc hạng hai, hay bị quên. Khách ở lại quá lâu. Họ không chịu đi, trở thành thành viên thường trực, chủ nhân bị ném ra khỏi nhà ông. Vì vậy, khách bỗng nhiên rời nhà, bạn cảm giác bị rơi vào sự trống vắng. Không phải. Phật Giáo, Thiền, cả hai sai lầm khi họ đề cập từ ngữ Shunyat - Hư không. Shunyata, Chân không, là vị Phật hoặc Thượng Đế. Từ này gây rắc rối. Ai cũng tư duy, "Trống rỗng? Có vẻ phủ định quá. Không phải. Nó chỉ biểu hiện chân tâm của bạn, trống rỗng hết tất cả, trống rỗng mọi vướng mắc. Hiện tại, bạn hòa hợp với bản thể Chân Như, chỉ Phật tánh còn lại, không trống rỗng mà tròn đầy. Nó toàn thiện... bởi nó là nguyên nhân của tất cả.
Nó không hắn là hư không, như khoảng trống.
Nó không sắc, không tướng. Nó không thọ hay cam khổ...
Bạn cho là bạn đau khổ! Bạn chưa bao giờ đau khổ. Bạn nghỉ bạn đang hưởng thụ, bạn chưa hưởng thụ. Bạn luôn là một chứng nhân. Đau khổ đang diễn ra, nhưng bạn đau khổ. Hỷ lạc đến, nhưng bạn chưa thưởng thức hỷ lạc này. Chúng chỉ là những giai đoạn trôi qua, thời tiết đổi thay, mây phủ lấp, trăng biến mất, nhưng bạn, bạn vẫn là bạn, không quấy nhiễu, không phân tâm. Có một vần thơ thiền.
Ta vận hành mỗi ngày như chưa bao giờ vận hành.
Ta như bóng trăng dưới đáy nước như chưa bao giờ nỗi sóng...
"Thủy triều luôn nỗi sóng. Ta vận hành như chưa bao giờ vận hành." Sự vận hành vĩ đại đang diễn tiến quanh chúng ta, nhưng nơi trung tâm của bạn... trung tâm của vòng xoáy... không có gì dấy động, sanh khởi, không đau đớn, không lạc thú, không hạnh phúc, không Thiên đường, không địa ngục. Bạn không lợi lạc bất kỳ cái gì và bạn không bị mất mát bất kỳ điều gì. Lúc nào cũng như vậy! Tuyệt đối như xưa. Hương vị vẫn như xưa. Đó là sự vĩnh cửu...
Ta vận hành mỗi ngày như chưa bao giờ vận hành.
Ta như bóng trăng dưới đáy nước như chưa bao giờ nỗi sóng...
Những ngọn sóng vẫn tiếp nối vỗ sóng vào bờ. Bạn thấy mặt trăng phản chiếu dưới những đợt sóng lăn tăn trên mặt hồ. Những đợt sóng vẫn lăn tăn, nhưng hiện tượng gì đang xảy ra trong sự phản chiếu của vầng trăng? Bạn có nghĩ là vầng trăng phản chiếu cũng đang di động? Trước nhất, đây là một sự phản chiếu. Thứ hai, làm thế nào những đợt sóng đó có thể di động vốn là không trước đó? Trăng không thể tự di động được. Hiện tượng bạn chính xác là vậy. Khi có hạnh phúc, đây là sóng, bạn phản chiếu trong gợn sóng đó. Bạn tưởng sự phản chiếu đang giao động. Sự phản chiếu của bạn méo mó, nhất định rồi. Bạn không nên bị bóp méo!
Mặt trăng trên trời không bị xuyên tạc bởi những gợn sóng lăn tăn bên dưới, nhưn trăng bên dưới thì chắc chắn bị ảnh hưởng. Những đợt sóng giao động nó, trãi rộng khắp mặt hồ, nhưng làm cách nào bạn có thể trãi rộng sự phản chiếu? Sự phản chiếu lúc khởi thủy thì không. Sự phản chiếu không có mặt nên khi bạn thấy bạn bị ảnh hưởng bởi mọi vấn đề xảy ra quanh bạn, đây chỉ là sự phản chiếu của bạn về mọi sự việc bị ảnh hưởng. Bạn, vầng trăng thật sự trên bầu trời, vẫn xưa củ, nhưng bạn hoàn toàn quên mất bạn là ai, hoàn toàn quên mất bạn siêu vượt trên tất cả mọi hiện tượng đang sanh khởi, rằng không có gì xảy ra trong thể tánh Chân như của bạn. Lúc nào nó cũng như vậy.
Ta biết con đang bị bệnh nặng. Như một thiền sinh giỏi, con hãy quán chiếu chứng bệnh đó...
Hãy tự hỏi: Ai là người đang đau khổ? Ai là người đang sắp chết? Ai là người trở nên già nua? Tự vấn, và tiếp tục tự vấn mình, từng ngày qua, bạn sẽ ý thức, "Người đang đau khổ không phải tôi. Người đang già nua không phải tôi. Người đang sắp chết không phải là tôi." Hãy nên nhớ, vấn đề này không nên được giải đáp bởi ký ức... bởi bạn khả tri nó, bởi bạn đã nghe qua nó, bởi bạn đã đọc nó trong Áo Nghĩa Thư. Bạn có nghe thầy nhắc nhở về hiện tượng này. Bạn không hổ trợ nó qua ký ức. Bạn chỉ hỏi. Hãy hỏi dồn dập vấn đề này từ nội tại, "Ai là người đang đau khổ?" Lần tới, nếu bạn bị nhức đầu, hãy hỏi, "Ai là người đang đau đớn?" Lần tới, nếu chân bạn bị tê cứng, hãy hỏi, "Ai là người bị tê chân?" Đừng vội vã trả lời câu hỏi này, bởi lời giải đáp sẽ giả tạo. Bạn có thể rất thông thái,
"Tôi là tâm, và đây là thân." Nhưng điều này không thật. Hãy để câu trả lời đến theo sự hòa hợp, không phát xuất qua ký ức mà nên phát xuất từ bản thể, như "Ngộ", như thoáng nhìn. Bạn có cảm giác sự khác nhau này không? Khi có gì phát xuất qua ký ức, bạn lặp lại như con két. Tôi từng bảo bạn là bạn không phải là chứng đau đầu của bạn. Ngày mai, bạn thử thách nó. Bạn thiền và hỏi, "Ai là người đang đau khổ?" Từ ký ức, có lời giải đáp, "Bạn không đang đau khổ. Bạn là tâm thức đang chuyển hoá, là một chứng nhân. Hãy nội quán. Tất cả đều phát xuất từ ký ức. Không có gì giá trị. Hãy ném bỏ nó!
Hãy để trí tuệ phát sanh, sự nhận thức, một sự sáng suốt đột ngột, một sự trong suốt... rằng bạn đang thấy nó, "Tôi không đau khổ." Hãy nên nhớ: Sự đang thấy là một hiện tượng, không phải câu trả lời qua ký ức mà là câu trả lời phát xuất từ Chân tánh thậm thâm vi diệu nhất của bạn. Bạn phải ném mạng lưới của sự đang hỏi. Nếu bạn tiếp tục ném cái lưới này, và nếu bạn không thoả mãn với tri kiến không thật trong ký ức, không sớm thì muộn, bạn sẽ bắt được cá, và con cá này cho bạn sự tự do. Đây là sự giải phóng. Chân lý giải phóng bạn.
Con có thể không hiểu ai đang đau khổ mà tự hỏi mình: Cái gì là chân tâm?
Câu hỏi thứ nhất: Ai là người đang đau khổ? Vì vậy, bạn có thể thấy rằng sự đau khổ đang xảy ra quanh bạn, nhưng không trong bạn. Đây là sự rất gần, rất gần gủi, nhưng vẫn chưa an trú tại trung tâm. Nó xảy ra ngoài ngoại cảnh, không phải trung tâm. Trung tâm không bị ảnh hưởng, nên hiện tượng đầu tiên là: Nhận thức sự đau khổ đang trụ ở nơi nào. Không đồng hóa nó. Câu hỏi này giúp bạn, như một lưỡi gươm, chém đứt sự đồng hóa. Câu hỏi thứ hai là: Cái gì là chân tâm? Ai đang là người không đau khổ? Trước tiên, bạn hỏi, "Ai là người đau khổ?" Sự đồng hóa với thân, bệnh tật và tâm tan vỡ, và bạn ngắm nhìn thật sâu sắc vào thể tánh Chân Như của bạn. Hãy hỏi, "Chân tâm là cái gì?"
Chỉ quán tưởng đến điều này...
Nên nhớ, thông điệp này dành cho người sắp quá vãng. Vị thiền sư bảo. "Khi con sắp chết, chỉ quán tưởng đến điều này. Trước mặt tử thần, chỉ giải quyết một điều rằng, con không là người đang đau khổ. Sau đó, con ngộ nhập sự chết, và luôn tự vấn, "Ai là người không đau khổ? Tôi là ai? Như Ramana Marharshi thường hỏi, "Tôi là ai?" Chỉ quán tưởng đến hiện tượng này khi sự chết đang xảy ra, bởi tử thần sẽ lấy đi tất cả. Nếu chỉ có câu hỏi này có thể mang theo vào cõi chết, bạn có thể đạt đại định, có thể đạt được quả vị chứng ngộ.
Chỉ quán tưởng đến điều này. chẳng cần gì khác...
Vị thiền sư nói đúng. Chính xác là vậy. Bạn sẽ không cần gì nữa nếu bạn có thể làm được hai sự kiện: Giải tỏa sự đồng hóa với sự sống và tất cả mọi hiện tượng của sự sống đang sanh khởi quanh bạn, và thứ hai, tự vấn, "Tôi là ai?"
Chẳng ham muốn điều chi...
Thậm chí, đừng quán tưởng đến sự chứng ngộ. Đừng khát vọng Phật tánh. Thậm chí, đừng tư duy đến Niết bàn. Chẳng ham muốn điều chi! bởi khi bạn bắt đầu tham ái, bạn sẽ đánh mất chân tâm, sẽ đánh mất sự liên lạc với vũ trụ tâm. Tham ái... bạn sẽ rơi xuống. Qua tham ái, căn nguyên sa ngã xảy ra. Vì vậy, đừng tham ái điều chi... Ngài biết quá rõ đệ tử của ngài. Ông ta không khát vọng tài lộc, không khát vọng danh vọng và địa vị, không tham ái tái sinh, không tham ái sự sống khác... Không có vấn đề đó. Điều đó đã thành tựu câu hỏi thứ nhất: Đừng đồng hóa, nhưng có thể ông sẽ tham ái Phật tánh. Có lẽ, ông tư duy rằng ông sẽ tái sinh vào Phật địa như một vị Phật, như một tâm thức giác ngộ, nhưng như vậy, vọng mới lại dấy khởi. Tham ái lại đến. Lần nữa, ông lại rơi vào căn nguyên tâm. Tâm căn nguyên chỉ liền lạc khi bạn vô tham ái. Khoảnh khắc bạn khát vọng, bạn xa lìa nó. Bạn không còn trong nó. Một lần nữa, bạn rơi vào cạm bẫy của lộ trình mới. Bạn lạc đường...
Phút cuối của con xem như vô hạn chỉ giống như mảnh tuyết tan trong tịnh độ...
Không có gì phải lo lắng. Bạn sẽ biến mất như mảnh tuyết tan trong tịnh độ. Bạn sẽ không chết, chỉ biến mất, sẽ không còn được thấy trong hình tướng cố hữu. Hình tướng sẽ biến mất trong vô tướng... mảnh tuyết tan trong Tịnh Độ, nhưng bạn sẽ mãi có mặt và hơn thế nữa. Khi dòng sông biến mất trong lòng đại dương, không là sự chết... Đây là sự đang trở thành đại dương, đang trải rộng, đang trở thành vĩ đại hơn, bát ngát hơn, bao la, mênh mông... và vô hạn... Sự chết, nếu bạn bám víu vào
sự sống, sẽ có vẻ như chết. Nếu bạn đừng bám víu vào sự sống, sự chết sẽ là cơ hội chuyển hoá, một sự tự do. Bạn được tự do từ sự giam cầm của hình tướng. Bạn trở thành vô tướng. Sau đó, là một nguồn hỷ lạc vô biên. Người có thể chết như mảnh tuyết tan trong tịnh độ là người hỷ lạc, sẽ hỷ lạc vô hạn, vắng lặng lớn lao và thanh tịnh trọn vẹn. Có sự liên hoan trong tận cùng trái tim của bản thể bạn. Sự sống được sử dụng. Mọi sự được sử dụng để đạt đến chân tâm, bởi chân tâm là Sat-chi-ananda (35). Đây là Chân lý. Đây là tâm thức. Đây là phúc lạc. Có lẽ có vẻ mất trí khi cho rằng chúng sinh xả ly mọi hiện tượng dính mắc, thậm chí, sự dính mắc với sự sống, nhưng sự sống là... mất trí và là một nghịch lý.
John Wheeler từng nói, "Chúng ta đang nói về hiện tượng hoàn toàn mất trí. Có điều gì ít điên mà lại đúng như vậy?" Thiền đúng đắn bởi thiền là sự mất trí trọn vẹn. Thiền đúng bởi nó quá nghịch lý. Sự sống là một nghịch lý. Những gì chân thật với sự sống sẽ là một sự nghịch lý lớn lao. Vâng, sự sống cần nên được sống, và sự chết cần được chết. Sự sống, xuyên qua trong thể tánh Chân Như của sự chết. Sự chết, thông qua lần nữa trong tận cùng cốt lõi của sự chết. Và cốt lõi nào cũng như nhau... Đây là Chân tâm... "Sự sống" không phải là một danh từ, hãy nhớ, "Sự chết" không phải là danh từ. "Sinh" và "Tử" cả hai đều là động từ, "Vạn hữu" là động từ, không phải danh từ. Sự sống là một tiến trình. Sự chết là một tiến trình. Ai là người đang tiến trình? Ai là người đang vận hành trong cỗ xe của hai chiếc bánh xe? Ai là người hành hương? Ai đang du hành qua bao hình tướng? Chân tâm đó, sự Vô niệm đó, phẩm tánh như gương đó, người chứng nhân phải được tìm thấy trên muôn nẽo đường, và thông qua tất cả khả năng. Mỗi sự vận hành trong sự sống cần được hiến dâng cho vấn nạn này, trong sự tìm kiếm này, chỉ có vậy, thiền nhân mới có thể tìm đường về nhà. Không về nhà được, bạn mãi mãi không thỏa nguyện. Bạn có tiền tài, danh vọng, quyền lực, nhưng bạn vẫn thiếu thốn, và bạn sẽ vẫn là một gã hành khất.
Ngày mà bạn tìm đến cội nguồn căn nguyên bản thể, đến với con người chân thật không danh nghĩa này, nguồn gốc cổ xưa nhất, Đấng vĩnh cửu, bạn trở thành hoàng đế. Người đó tất cả là nguồn hỷ lạc. Ngày đó, không có gì bị đánh mất. Cũng vào ngày này, bạn sẽ có những tràng cười lớn, bởi bạn đã khai ngộ. Ngày đó không bao giờ bị đánh mất... bạn chỉ dính mắc trong sự phản chiếu, dính mắc khách và quên lãng chủ nhân... Hãy là một CHỦ NHÂN!...
Xem Chương 8 - Quay về Mục lục - Quay về Mục lục Toàn tập

Ads Belove Post